មាគ៌ាទីម័រឡេស្តេ — តើកម្ពុជាអាចបំបែកភាពទាល់ច្រកដែនសមុទ្រជាមួយថៃតាមយន្តការ UNCLOS បានដែរឬទេ?
ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រការទូតសមុទ្រ ជម្លោះដែនសមុទ្រនៅតំបន់ត្រួតគ្នា (OCA) ទំហំ ២៦,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ រវាងកម្ពុជា និងថៃ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា "ខ្សែចំណងដែលពិបាកស្រាយបំផុត" នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ប៉ុន្តែ នៅឆ្នាំ ២០២៦ នេះ សំណួរដ៏សំខាន់មួយបានលេចឡើង៖ តើកម្ពុជាគួរដើរតាមគន្លងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ទីម័រឡេស្តេ ដែលធ្លាប់ប្រើដើម្បីឈ្នះក្តីលើមហាអំណាចអូស្ត្រាលីកាលពីឆ្នាំ ២០១៦ ដែរឬទេ?
១. មេរៀនពីទីម័រឡេស្តេ៖ ការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ
យោងតាមប្រភព Sovereign Limits, វិវាទរវាងទីម័រឡេស្តេ និងអូស្ត្រាលី គឺជាករណីសិក្សាដំបូងគេក្នុងលោកដែលប្រើប្រាស់យន្តការ "ការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ" (Compulsory Conciliation) ក្រោមឧបសម្ព័ន្ធទី ៥ នៃអនុសញ្ញា UNCLOS។ អូស្ត្រាលីដែលជាយក្សក្នុងតំបន់ បានព្យាយាមគេចវេសពីការចរចាព្រំដែន ប៉ុន្តែទីម័រឡេស្តេបានប្រើ "អាវុធច្បាប់" នេះ បង្ខំឱ្យអូស្ត្រាលីត្រូវតែចូលមកអង្គុយតុចរចាដោយជៀសមិនរួច។
សម្រាប់កម្ពុជា នេះគឺជាច្រកចេញដ៏មានសក្ដានុពល។ ប្រសិនបើការចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃនៅតែបន្តជាប់គាំងដោយសារចរន្តជាតិនិយម ការនាំយកវិវាទនេះទៅកាន់គណៈកម្មការផ្សះផ្សាអន្តរជាតិ នឹងជួយឱ្យកម្ពុជាមានឋានៈស្មើគ្នាជាមួយថៃនៅលើតុច្បាប់ ទោះបីជាមានភាពខុសគ្នាផ្នែកអំណាចសេដ្ឋកិច្ច ឬយោធាក៏ដោយ។
២. ការផ្លាស់ប្តូរគោលការណ៍បច្ចេកទេស៖ ពី "បាតសមុទ្រ" មក "ខ្សែបន្ទាត់ពាក់កណ្តាល"
ចំណុចរបត់សំខាន់បំផុតដែលកម្ពុជាត្រូវរៀនសូត្រពីករណីទីម័រឡេស្តេ គឺការផ្លាស់ប្តូរមូលដ្ឋាននៃការទាមទារ៖
២.១~ យុទ្ធសាស្ត្រអូស្ត្រាលី (អតីតកាល)៖ ផ្អែកលើគោលការណ៍ "ការបន្តនៃផ្ទៃបាតសមុទ្រ" (Natural Prolongation/Continental Shelf) ដើម្បីរុលខ្សែបន្ទាត់ឱ្យកៀកឆ្នេរទីម័រឡេស្តេ។
២.២~ យុទ្ធសាស្ត្រទីម័រឡេស្តេ (ជោគជ័យ)៖ ទាមទារឱ្យប្រើគោលការណ៍ "Equidistance" (ចម្ងាយស្មើ) ឬខ្សែបន្ទាត់ពាក់កណ្តាល (Median Line) ដែលជាបទដ្ឋានទំនើបនៃ UNCLOS។
២.៣~ មេរៀនសម្រាប់កម្ពុជា៖ ខ្សែបន្ទាត់ឆ្នាំ ១៩៧៣ របស់ថៃ ដែលគូសវាងកោះគុត (Koh Koot) អាចនឹងត្រូវបានចាត់ទុកថា "មិនស្របតាមគោលការណ៍សមធម៌" នៃច្បាប់សមុទ្រទំនើប ប្រសិនបើពិនិត្យដោយគណៈកម្មការអន្តរជាតិ។ យន្តការផ្សះផ្សានឹងផ្ដល់នូវ "សាលក្រមសមធម៌" ដែលជាច្រកចេញប្រកបដោយកិត្តិយសសម្រាប់អ្នកនយោបាយនៃប្រទេសទាំងពីរ។
៣. ច្រកចេញ៖ សន្តិសុខថាមពល និងការបញ្ចប់ជម្លោះអចិន្ត្រៃយ៍
ប្រសិនបើដើរតាមគន្លងទីម័រឡេស្តេ ច្រកចេញដែលអាចទៅរួចសម្រាប់កម្ពុជា-ថៃ រួមមាន៖
▪︎ ការបង្កើតសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនជាស្ថាពរ៖ ជំនួសឱ្យការប្រើ MoU បណ្តោះអាសន្នដែលងាយនឹងត្រូវលុបចោលរាល់ពេលមានការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល។
▪︎ ការបែងចែកផលប្រយោជន៍ប្រេង និងឧស្ម័នបែបថ្មី៖ ការប្រើប្រាស់រូបមន្តចែកចំណូលដែលផ្អែកលើច្បាប់អន្តរជាតិ (ដូចជា ៥០/៥០ ឬតាមសមាមាត្រសមធម៌) ដើម្បីទាក់ទាញវិនិយោគិនយក្សមកទាញយកធនធានដែលកំពុងកប់ចោលក្រោមបាតសមុទ្រ។
៤. ផលវិបាកនៃការមិនដើរតាមផ្លូវច្បាប់
ប្រសិនបើថៃ នៅតែបន្តរំពឹងលើការចរចាបែបនយោបាយដែលងាយប្រែប្រួលតាមរលកធាតុអាកាស ផលវិបាកនឹងកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ៖
▪︎ វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច៖ ធនធានមហាសាលនឹងបន្តដេកនៅបាតសមុទ្រដោយឥតប្រយោជន៍។
▪︎ ហានិភ័យសន្តិសុខ៖ ភាពតានតឹងយោធាតាមព្រំដែនអាចនឹងផ្ទុះឡើងគ្រប់ពេល ប្រសិនបើចរន្តជាតិនិយមជ្រុលត្រូវបានដុតបញ្ឆេះ។
▪︎ ការបាត់បង់ឱកាស៖ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ ដែលពិភពលោកកំពុងដណ្តើមគ្នាលើប្រភពថាមពល ការជាប់គាំងនេះគឺជាការខាតបង់យុទ្ធសាស្ត្រដ៏ធំធេង។
សន្និដ្ឋាន
"មាគ៌ាទីម័រឡេស្តេ" មិនមែនជាផ្លូវនៃការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយអាវុធឡើយ ប៉ុន្តែវាគឺជាការប្រើប្រាស់ "ប្រាជ្ញាការទូត និងច្បាប់" ដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះ។
សម្រាប់កម្ពុជា ការសម្រេចចិត្តដើរតាមយុទ្ធសាស្ត្រនេះ គឺជាការបង្ហាញពីភាពចាស់ទុំខាងនយោបាយការបរទេស ដែលមិនត្រឹមតែការពារអធិបតេយ្យភាពដែនសមុទ្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាការធានានូវអនាគតសេដ្ឋកិច្ច និងស្ថិរភាពសម្រាប់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ។ ដល់ពេលហើយដែល "ច្បាប់" ត្រូវដើរតួនាទីនាំមុខ "ឥទ្ធិពល" ដើម្បីបើកទំព័រថ្មីនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការឈ្នះ-ឈ្នះ ពិតប្រាកដ។
អត្ថបទ៖ បណ្ឌិត ញិល រដ្ឋា អ្នកជំនាញភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិ
Join us: https://t.me/TheRealpolitikHouse
ប្រភព៖ gftm, dfat, css.dthz, opil.ouplaw, pca-cpa, Sovereign Limits, UNCLOS Annex V,
រូបភាព៖ ផែនទីកិច្ចព្រមព្រៀងដែនសមុទ្រទីម័រឡេស្តេនិងអូស្ត្រាលី
