សូមអនុមោទនារីករាយអានជីវប្រវត្តិសង្ខេបរបស់
ព្រះនាងសាមាវតី ព្រះនាងសាមាវតី គឺជាតួអង្គដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងពុទ្ធប្រវត្តិ ដែលត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជា "ឯតទគ្គៈលើខាងអ្នកមានសេចក្តីស្មោះត្រង់ និងមានចិត្តមេត្តាធម៌ខ្ពស់" (ក្នុងចំណោមឧបាសិកាទាំងឡាយ)។ ជីវិតរបស់ព្រះនាងគឺជាគំរូនៃសេចក្តីអត់ធ្មត់ និងការប្រតិបត្តិធម៌ក្នុងស្ថានភាពដ៏លំបាក។
ខាងក្រោមនេះគឺជាសេចក្តីសង្ខេបអំពីជីវប្រវត្តិ និងរឿងរ៉ាវរបស់ព្រះនាង៖
១. ដើមកំណើត និងជីវិតដំបូង
ព្រះនាងសាមាវតី គឺជាបុត្រីរបស់សេដ្ឋីម្នាក់ឈ្មោះ ភទ្ទវតី នៅក្រុងកោសម្ពី។ នៅពេលដែលជំងឺអាសន្នរោគរាតត្បាតនៅស្រុកកំណើត គ្រួសាររបស់ព្រះនាងបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ក្រុងកោសម្ពី ។
នៅទីនោះ គ្រួសាររបស់ព្រះនាងបានជួលស្ត្រីម្នាក់ឈ្មោះ ខុជ្ជុត្តរា (ជាស្ត្រីដែលមានខ្នងគម ប៉ុន្តែមានប្រាជ្ញាវៃឆ្លាត) មកធ្វើជាអ្នកបម្រើ។
ក្រោយមក ឪពុកម្តាយរបស់ព្រះនាងបានស្លាប់អស់ដោយជំងឺ ទុរ្ភិក្ស។ ព្រះនាង និងនាងខុជ្ជុត្តរា បានក្លាយជាក្មេងកំព្រាដែលគ្មានទីពឹង រហូតដល់ ឃោសកសេដ្ឋី (សេដ្ឋីធំប្រចាំក្រុងកោសម្ពី) បានប្រទះឃើញ ហើយដោយសារឃើញព្រះនាងមានរូបឆោមលោមពណ៌ល្អ និងកិរិយាមារយាទសមរម្យ ក៏បានទទួលយកព្រះនាងជាកូនចិញ្ចឹម។ នេះជាចំណុចចាប់ផ្តើមដែលព្រះនាងបានក្លាយជាកូនស្រីសេដ្ឋីមានមុខមាត់ក្នុងសង្គម។
២. ផ្លូវទៅកាន់ព្រះរាជវាំង
ព្រះបាទឧទេន បានឃើញព្រះនាងសាមាវតី ក៏កើតចិត្តប្រតិព័ទ្ធ ហើយបានទូលសុំសេដ្ឋីឃោសកដើម្បីរៀបអភិសេកព្រះនាងជាមហេសី។ នៅក្នុងព្រះរាជវាំង ព្រះនាងសាមាវតីមាននាងខុជ្ជុត្តរា ជាអ្នកបម្រើផ្ទាល់ខ្លួនដដែល។
ចំណុចរបត់នៃជីវិត៖ ថ្ងៃមួយ ព្រះនាងបានឱ្យប្រាក់ ៨ កហាបណៈ ទៅនាងខុជ្ជុត្តរា ដើម្បីទៅទិញផ្កាសម្រាប់បូជា។ ពេលទៅដល់ផ្ទះអ្នកលក់ផ្កា នាងខុជ្ជុត្តរាបានជួបព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធកំពុងសម្តែងធម៌។ នាងបានស្តាប់ធម៌នោះហើយសម្រេចជាសោតាបន្នបុគ្គល។ ដោយសារការផ្លាស់ប្តូរផ្លូវចិត្តនេះ នាងមិនបានដកហូតយកប្រាក់ដែលទៅទិញផ្កាដូចសព្វដងទេ តែបានទិញយកផ្កាដែលគ្រប់ចំនួនមកថ្វាយព្រះនាងសាមាវតីវិញ។ នៅពេលព្រះនាងសួររកហេតុផល នាងខុជ្ជុត្តរាក៏បានពន្យល់ពីអ្វីដែលនាងបានជួប និងបានសម្តែងធម៌ដែលនាងបានស្តាប់ថ្វាយព្រះនាងនិងបរិវារ ស្តាប់។ ព្រះនាងសាមាវតី ក៏សម្រេចសោតាបត្តិផលនៅពេលនោះឯង។
៣. ជម្លោះជាមួយនាងមាគន្ទិយា (គំនុំគំគួន)
រឿងរ៉ាវដែលគួរឱ្យស្ញប់ស្ញែងបំផុតគឺការអត់ធ្មត់។ នាងមគន្ទិយា (មហេសីម្នាក់ទៀត) មានចិត្តគុំកួនព្រះពុទ្ធសាសនា។ នាងមាគន្ទិយាបានប្រើឧបាយកលជាច្រើនដើម្បីបំបែកបំបាក់ព្រះបាទឧទេន ឱ្យស្អប់ព្រះនាងសាមាវតី ដូចជា៖
• ការដាក់ពស់ក្នុងឧបករណ៍តន្ត្រី៖ នាងមាគន្ទិយាបានលួចដាក់ពស់ដែលមានពិសទៅក្នុងវីណារបស់ព្រះរាជា ហើយចោទថាព្រះនាងសាមាវតីជាអ្នកដាក់ ដើម្បីចង់សម្លាប់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាក្ដៅក្រហាយ ប៉ុន្តែពេលឃើញភាពស្ងប់ស្ងាត់របស់ព្រះនាងសាមាវតី ព្រះអង្គក៏ត្រជាក់ចិត្តវិញ។
• ការចោទប្រកាន់ថាព្រះនាងលួចទាក់ទងនឹងព្រះពុទ្ធ៖ ព្រះនាងសាមាវតី មានសទ្ធាខ្លាំងក្លាណាស់ ដោយព្រះនាងតែងតែរៀបចំបង្អួចឱ្យចំទិសដែលព្រះពុទ្ធគង់នៅ ដើម្បីគោរពបូជា។ នាងមាគន្ទិយាបានយកចំណុចនេះទៅទូលបង្កាច់ថា ព្រះនាងសាមាវតីលួចលាក់មានសហាយជាមួយបុរស។
៤. មេរៀននៃ "ខន្តី" (សេចក្តីអត់ធ្មត់)
នៅពេលដែលព្រះបាទឧទេន ខឹងខ្លាំងហើយដកព្រះខ័នបម្រុងនឹងសម្លាប់ព្រះនាងសាមាវតី ព្រះនាងមិនបានតក់ស្លុត ឬរត់គេចឡើយ។ ព្រះនាងបាននិយាយទៅកាន់ព្រះរាជាដោយសេចក្តីមេត្តាថា៖
"ទូលបង្គំមិនមានចិត្តខឹងនឹងព្រះអង្គទេ ទោះបីជាព្រះអង្គនឹងសម្លាប់ទូលបង្គំក៏ដោយ ព្រោះចិត្តទូលបង្គំពោរពេញដោយមេត្តាធម៌ចំពោះព្រះអង្គ និងចំពោះនាងមគន្ទិយាដូចគ្នា។" ភាពស្ងប់ស្ងាត់ និងសេចក្តីមេត្តារបស់ព្រះនាង បានធ្វើឱ្យព្រះរាជាភ្ញាក់ខ្លួន និងមានសេចក្តីគោរពស្រឡាញ់ព្រះនាងកាន់តែខ្លាំង។
៥. វិនាសកម្មចុងក្រោយ
នាងមាគន្ទិយាដែលអស់ផ្លូវកែខ្លួន បានជួលមនុស្សឱ្យទៅចាក់សោទ្វារព្រះរាជដំណាក់របស់ព្រះនាងសាមាវតីពីខាងក្រៅ ហើយដុតភ្លើង។ ខណៈពេលដែលភ្លើងឆាបឆេះ ព្រះនាងសាមាវតីបានប្រាប់បរិវារថា៖
"នេះគឺជាឱកាសចុងក្រោយដើម្បីធ្វើសមាធិ។ ពួកយើងបានប្រព្រឹត្តអំពើល្អមកគ្រប់គ្រាន់ហើយ ឥឡូវនេះចូរតាំងចិត្តឱ្យខ្ជាប់ខ្ជួនក្នុងកុសលធម៌ កុំមានចិត្តស្អប់ខ្ពើមដល់អ្នកដុតភ្លើងឱ្យសោះ។"
ព្រះនាង និងបរិវារ ៥០០ នាក់ បានស្លាប់ក្នុងកងភ្លើងដោយចិត្តដ៏ស្ងប់។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានត្រាស់សម្តែងថា ព្រះនាងសាមាវតីបានសម្រេចសោតាបត្តិផល និងមានសេចក្តីមិនប្រមាទដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ទើបព្រះអង្គលើកតម្កើងព្រះនាងជា "ឯតទគ្គៈក្នុងផ្នែកអ្នកមានមេត្តាវិហារធម៌"។
ជីវប្រវត្តិរបស់ព្រះនាងសាមាវតី មិនមែនគ្រាន់តែជាការរៀបរាប់ពីទុក្ខវេទនាទេ ប៉ុន្តែជាការបង្ហាញថា "ធម៌គឺជាគ្រឿងការពារចិត្ត"។ ទោះបីជាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពដែលត្រូវគេធ្វើបាបដល់ជីវិតក៏ដោយ ក៏ព្រះនាងមិនឱ្យ "ចិត្តអាក្រក់" កើតឡើងក្នុងចិត្តរបស់ព្រះនាងឡើយ ដែលនេះគឺជាកម្រិតនៃការប្រតិបត្តិធម៌ដ៏ខ្ពស់បំផុត។
