“ ស្បៃខ្មែរ " - ភស្ដុតាងក្នុងចម្លាក់សម័យលង្វែក នាប្រាសាទអង្គរវត្ត

 >>>   “ ស្បៃខ្មែរ " - ភស្ដុតាងក្នុងចម្លាក់សម័យលង្វែក នាប្រាសាទអង្គរវត្ត 

ស្ថាបត្យករពសុធា   |   មាតិកាសិល្បៈបូរាណ

“ ស្បៃ ” គឺជាគ្រឿងតែងកាយដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងសម្លៀកបំពាក់ស្រ្តីខ្មែរបុរាណ ដែលប្រើសម្រាប់គ្របដណ្ដប់ផ្នែកខាងលើនៃដងខ្លួន ។ ស្បៃខ្មែរមានច្រើនប្រភេទ និង ច្រើនបែបរចនា ហើយក៏ប្រើប្រាស់ខុសប្លែកគ្នាតាមកាលៈទេសៈ ឋានានុក្រម ភេទ ប្រកបទៅដោយក្បួនខ្នាតដ៏ជ្រាលជ្រៅនៅក្នុងអារ្យធម៌ខ្មែរបុរាណ ។ អ្វីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាងនេះទៀតនោះគឺ “ ស្បៃ ” ក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយបុរសខ្មែរ នៅក្នុងកាលឱកាសមួយចំនួន និង មានបែបបទក្បួនខ្នាតដោយឡែកមួយបែប គួរឱ្យកត់សម្គាល់ ។

គ្រានេះ យើងសូមបង្ហាញអំពីភស្ដុតាងចម្លាក់ដ៏សំខាន់មួយ ដែលបង្ហាញអំពី “ ការប្រើប្រាស់ស្បៃរបស់ស្រ្ដីខ្មែរ ក្នុងសម័យលង្វែក ” ដែលបានឆ្លាក់ឡើងនៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្ត ។

ហេតុអ្វីបានបែរជាមានចម្លាក់សម័យលង្វែកនៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្តសម័យអង្គរ ?

យោងតាមសិលាចារឹក ០២ ឃ្លា ដែលគេរកឃើញនៅជាមួយនឹងចម្លាក់រឿងដ៏អន្លាយ ០២ ផែន ដែលទាំងបច្ចេកទេសឆ្លាក់ និង សិល្បៈក្នុងចម្លាក់ មានលក្ខណៈខុសគ្នាប្លែកអំពីផែនចម្លាក់រឿងដទៃទៀតនៃប្រាសាទអង្គរវត្ត បានរៀបរាប់ប្រាប់យើងអំពីរឿងរ៉ាវកាលអំពីរវាងឆ្នាំ ១៥៤៦ ដល់ ឆ្នាំ ១៥៦៤ ថា ៖ “ ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះរាជឱង្ការ បរមរាជាធិរាជ រាមាធិបតី បរមចក្រពត្តិរាជ ( ព្រះបាទចន្ទរាជា ស្ថាបនិកក្រុងលង្វែក ) ស្ដេចប្រើព្រះមហីធរនាំរាជសិល្បករឆ្លាក់បង្ហើយនូវផែន ០២ នៃព្រះរបៀងភ្នាក់ដៃពីរមុំ ( ថែវជ្រុងឦសាន ) ដែលធ្វើពុំទាន់ស្រេច កាលអំពីរាជ្យព្រះបាទមហាវិស្ណុលោក ( ព្រះបាទកម្រតេងអញស្រីសូរ្យវម៌្មទេវទី ២ ស្ថាបនិកប្រាសាទអង្គរវត្ត ) ។ ” អាចអានពេញនៅក្នុងសៀវភៅ សិលាចារឹកនៃប្រទេសកម្ពុជាសម័យកណ្ដាល ។

នេះបានសេចក្ដីថា ៖ “ រោងទងចំនួន ០២ នៃប្រាសាទអង្គរវត្ត កាលពីដើមឡើយ ទំនេរឥតមានចម្លាក់រឿងនៅឡើយ រហូតមកដល់រាជ្យព្រះបាទចន្ទរាជា ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរក្នុងសម័យលង្វែក ស្ដេចមានព្រះទ័យទុកដាក់នឹងព្រះរាជស្នាដៃបុរាណ ទើបស្ដេចចាត់ឱ្យផ្នែកសិល្បៈរាជវាំង មកឆ្លាក់បង្ហើយឱ្យពេញគ្រប់បរិបូណ៌ ។ ” ហើយសេចក្ដីនេះ ក៏នាំឱ្យយើងដឹងជ្រៅទៀតថា ៖ “ ទោះបីជាក្រោយមកជាង ៤០០ ឆ្នាំក៏ដោយ ( ពីស. វ. ទី ១២ ដល់ ស. វ. ទី ១៦ ) ក៏ព្រះរាជាខ្មែរនៅតែចងចាំអំពីព្រះនាម និង ស្នាដៃបុព្វបុរសរបស់ទ្រង់កាលអំពីសម័យអង្គរដ៏រុងរឿង ពុំដែលភ្លេច ។ ” 

នៅក្នុងចម្លាក់នេះ បានបង្ហាញយើងអំពី “ ក្រុមស្ដ្រីនៅក្នុងរាជសំណាក់ខ្មែរ តែងកាយដោយ ៖ ពាក់សំពត់សម្លុយ ពានាស្បៃ ពាក់គ្រឿងកងដៃ-កងជើង , សុរង-ក , កុណ្ឌល , ស្នៀតសក់ និង ម៉ូតសក់បួងដ៏ប្លែកម្យ៉ាង ហើយក្នុងដៃពួកគេកាន់គ្រឿងវត្ថុតាមតួនាទីរៀងៗខ្លួនដូចយ៉ាង ៖ ពានព្រះស្រី ( ពានម្លូស្លា ) , កន្ថោរ , ផ្លិត ។ល។ ” ដែលដូចគ្នានឹងរូបថតស្រ្ដីខ្មែរក្នុងរាជសំណាក់រជ្ជកាលព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្សដូច្នោះដែរ ។

>>> ការស្គាល់ពីខ្លួនច្បាស់ នឹងធ្វើឱ្យយើងក្លាយជាអ្នកបន្តវេនដ៏ល្អបំផុត ៕

."Khmer Sbai" - Evidence in Longvek Period Bas-reliefs at Angkor Wat

By Architect Posuthea | Ancient Art Content

The "Sbai" is a vital element of ancient Khmer women's attire, used to cover the upper body. There are various types and designs of Khmer Sbai, each utilized differently based on occasion, social hierarchy, and gender, all deeply rooted in the sophisticated traditions of ancient Khmer civilization. Interestingly, the "Sbai" was also notably worn by Khmer men on certain occasions, following specific and unique traditional rules.

On this occasion, we would like to highlight significant sculptural evidence depicting the "Use of Sbai by Khmer women during the Longvek Period," carved onto the walls of Angkor Wat.

Why are there Longvek-era carvings on the walls of the Angkor-era Angkor Wat?

According to two inscriptions found alongside two long panels—where both the carving technique and artistic style differ significantly from other panels in Angkor Wat—it is revealed that between 1546 and 1564: "His Majesty Preah Bat Samdech Borom Reacheathirat Ramathipadei Borom Chakrapattireach (King Ang Chan I, the founder of Longvek) ordered his officials to lead royal artisans to complete the carving of two panels in the corner gallery (Northeast gallery), which had remained unfinished since the reign of King Mahavisnuloka (King Suryavarman II, the founder of Angkor Wat)." Full details can be read in the book Inscriptions of Middle Period Cambodia.

This means: "Two galleries of Angkor Wat were originally left blank without carvings until the reign of King Ang Chan I. As a monarch who deeply valued ancestral heritage, he commissioned the royal artistic department to complete the carvings." This further informs us that: "Even after 400 years (from the 12th to the 16th century), Khmer kings never forgot the names and achievements of their glorious Angkorian ancestors."

These bas-reliefs show "women of the Khmer royal court dressed in: Sampot Samloy, wearing the Sbai across the shoulder, adorned with bracelets, anklets, necklaces, earrings, hairpins, and a unique bun hairstyle. In their hands, they hold ceremonial objects according to their roles, such as: betel nut trays (Phan Preah Srei), spittoons, and fans, etc." These depictions bear a striking resemblance to photographs of Khmer court ladies during the reign of King Sisowath Monivong.

>>> Knowing ourselves clearly makes us the best successors.

."สไบเขมร" - หลักฐานในงานประติมากรรมสมัย"สไบเขมร" - หลักฐานในงานประติมากรรมสมัยละแวก ณ ปราสาทนครวัด

โดย สถาปนิกพสุธา | เนื้อหาศิลปะโบราณ

​"สไบ" คือเครื่องแต่งกายชิ้นสำคัญในชุดสตรีเขมรโบราณ ที่ใช้สำหรับห่มคลุมร่างกายส่วนบน สไบเขมรมีหลากหลายประเภทและหลายรูปแบบการออกแบบ ซึ่งมีการใช้งานที่แตกต่างกันตามกาลเทศะ ลำดับชั้น และเพศ โดยประกอบไปด้วยระเบียบแบบแผนที่ลึกซึ้งในอารยธรรมเขมรโบราณ สิ่งที่น่าสนใจยิ่งกว่านั้นคือ "สไบ" ยังถูกนำมาใช้โดยบุรุษเขมรในบางโอกาส และมีระเบียบแบบแผนเฉพาะตัวที่ควรค่าแก่การสังเกต

​ในครั้งนี้ เราขอเสนอหลักฐานทางประติมากรรมชิ้นสำคัญที่แสดงถึง "การใช้สไบของสตรีเขมรในสมัยละแวก" ซึ่งได้ถูกสลักไว้บนผนังปราสาทนครวัด

​เหตุใดจึงมีประติมากรรมสมัยละแวกบนผนังปราสาทนครวัดซึ่งเป็นสมัยพระนคร?

​อ้างอิงตามจารึก 2 ประโยค ที่ค้นพบพร้อมกับแผ่นภาพสลักเรื่องราวอันยาวเหยียด 2 แผ่น ซึ่งมีทั้งเทคนิคการสลักและศิลปะที่แตกต่างจากภาพสลักอื่นๆ ในปราสาทนครวัด ได้บอกเล่าเรื่องราวในช่วงระหว่างปี พ.ศ. 2089 ถึง พ.ศ. 2107 ว่า: "พระบาทสมเด็จพระราชโองการ บรมราชาธิราช รามาธิบดี บรมจักรพรรดิราช (พระเจ้าจันทราชา ผู้สถาปนากรุงละแวก) ทรงรับสั่งให้ขุนนางนำช่างหลวงมาสลักภาพต่อให้เสร็จใน 2 แผ่น ของระเบียงคดบริเวณมุม (ระเบียงทิศตะวันออกเฉียงเหนือ) ซึ่งยังทำไม่เสร็จสิ้นตั้งแต่รัชสมัยพระบาทมหาวิษณุโลก (พระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 ผู้สร้างปราสาทนครวัด)" สามารถอ่านฉบับเต็มได้ในหนังสือ จารึกแห่งประเทศกัมพูชาสมัยกลาง

​สิ่งนี้หมายความว่า: "ระเบียงคด 2 ส่วนของปราสาทนครวัด เดิมทีเคยว่างเปล่าไม่มีภาพสลัก จนกระทั่งถึงรัชสมัยพระเจ้าจันทราชา กษัตริย์เขมรในสมัยละแวก ทรงให้ความสำคัญกับผลงานโบราณ จึงทรงจัดให้ส่วนงานศิลปะในราชสำนักมาสลักภาพให้เสร็จสมบูรณ์" และข้อความนี้ยังทำให้เราทราบซึ้งอีกว่า: "แม้เวลาจะผ่านไปกว่า 400 ปี (จากศตวรรษที่ 12 ถึงศตวรรษที่ 16) กษัตริย์เขมรก็ยังทรงระลึกถึงพระนามและผลงานของบรรพบุรุษในสมัยพระนครอันรุ่งโรจน์อย่างไม่เคยลืมเลือน"

​ในภาพสลักนี้ ได้แสดงให้เห็นถึง "กลุ่มสตรีในราชสำนักเขมรที่แต่งกายด้วย: การนุ่งผ้าสมลย (Sampot Samloy) ห่มสไบเฉียง สวมเครื่องประดับกำไลมือ-กำไลเท้า, สร้อยคอ, ต่างหู, ปิ่นปักผม และทรงผมมวยที่แปลกตาอย่างหนึ่ง ในมือของพวกนางถือเครื่องใช้ตามหน้าที่ของตน เช่น: พานหมากพลู, กระโถน, พัด เป็นต้น" ซึ่งมีความคล้ายคลึงกับภาพถ่ายสตรีเขมรในราชสำนักรัชสมัยพระเจ้าสีสุวัตถิ์ มุนีวงศ์ เช่นเดียวกัน

​>>> การรู้จักตนเองอย่างถ่องแท้ จะทำให้เรากลายเป็นผู้สืบทอดที่ดีที่สุดละแวก ณ ปราสาทนครวัด

โดย สถาปนิกพสุธา | เนื้อหาศิลปะโบราณ

"สไบ" คือเครื่องแต่งกายชิ้นสำคัญในชุดสตรีเขมรโบราณ ที่ใช้สำหรับห่มคลุมร่างกายส่วนบน สไบเขมรมีหลากหลายประเภทและหลายรูปแบบการออกแบบ ซึ่งมีการใช้งานที่แตกต่างกันตามกาลเทศะ ลำดับชั้น และเพศ โดยประกอบไปด้วยระเบียบแบบแผนที่ลึกซึ้งในอารยธรรมเขมรโบราณ สิ่งที่น่าสนใจยิ่งกว่านั้นคือ "สไบ" ยังถูกนำมาใช้โดยบุรุษเขมรในบางโอกาส และมีระเบียบแบบแผนเฉพาะตัวที่ควรค่าแก่การสังเกต

ในครั้งนี้ เราขอเสนอหลักฐานทางประติมากรรมชิ้นสำคัญที่แสดงถึง "การใช้สไบของสตรีเขมรในสมัยละแวก" ซึ่งได้ถูกสลักไว้บนผนังปราสาทนครวัด

เหตุใดจึงมีประติมากรรมสมัยละแวกบนผนังปราสาทนครวัดซึ่งเป็นสมัยพระนคร?

อ้างอิงตามจารึก 2 ประโยค ที่ค้นพบพร้อมกับแผ่นภาพสลักเรื่องราวอันยาวเหยียด 2 แผ่น ซึ่งมีทั้งเทคนิคการสลักและศิลปะที่แตกต่างจากภาพสลักอื่นๆ ในปราสาทนครวัด ได้บอกเล่าเรื่องราวในช่วงระหว่างปี พ.ศ. 2089 ถึง พ.ศ. 2107 ว่า: "พระบาทสมเด็จพระราชโองการ บรมราชาธิราช รามาธิบดี บรมจักรพรรดิราช (พระเจ้าจันทราชา ผู้สถาปนากรุงละแวก) ทรงรับสั่งให้ขุนนางนำช่างหลวงมาสลักภาพต่อให้เสร็จใน 2 แผ่น ของระเบียงคดบริเวณมุม (ระเบียงทิศตะวันออกเฉียงเหนือ) ซึ่งยังทำไม่เสร็จสิ้นตั้งแต่รัชสมัยพระบาทมหาวิษณุโลก (พระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 ผู้สร้างปราสาทนครวัด)" สามารถอ่านฉบับเต็มได้ในหนังสือ จารึกแห่งประเทศกัมพูชาสมัยกลาง

สิ่งนี้หมายความว่า: "ระเบียงคด 2 ส่วนของปราสาทนครวัด เดิมทีเคยว่างเปล่าไม่มีภาพสลัก จนกระทั่งถึงรัชสมัยพระเจ้าจันทราชา กษัตริย์เขมรในสมัยละแวก ทรงให้ความสำคัญกับผลงานโบราณ จึงทรงจัดให้ส่วนงานศิลปะในราชสำนักมาสลักภาพให้เสร็จสมบูรณ์" และข้อความนี้ยังทำให้เราทราบซึ้งอีกว่า: "แม้เวลาจะผ่านไปกว่า 400 ปี (จากศตวรรษที่ 12 ถึงศตวรรษที่ 16) กษัตริย์เขมรก็ยังทรงระลึกถึงพระนามและผลงานของบรรพบุรุษในสมัยพระนครอันรุ่งโรจน์อย่างไม่เคยลืมเลือน"

ในภาพสลักนี้ ได้แสดงให้เห็นถึง "กลุ่มสตรีในราชสำนักเขมรที่แต่งกายด้วย: การนุ่งผ้าสมลย (Sampot Samloy) ห่มสไบเฉียง สวมเครื่องประดับกำไลมือ-กำไลเท้า, สร้อยคอ, ต่างหู, ปิ่นปักผม และทรงผมมวยที่แปลกตาอย่างหนึ่ง ในมือของพวกนางถือเครื่องใช้ตามหน้าที่ของตน เช่น: พานหมากพลู, กระโถน, พัด เป็นต้น" ซึ่งมีความคล้ายคลึงกับภาพถ่ายสตรีเขมรในราชสำนักรัชสมัยพระเจ้าสีสุวัตถิ์ มุนีวงศ์ เช่นเดียวกัน

>>> การรู้จักตนเองอย่างถ่องแท้ จะทำให้เรากลายเป็นผู้สืบทอดที่ดีที่สุด

.

.

មាតិកាដោយ ៖ ស្ថាបត្យករពសុធា - posothea architects 

ទាក់ទងរចនាតាមរយៈលេខទូរសព្ទ ឬ តេឡេក្រាម ៖ 

០៩៣ ២៩៦ ៧៩៧ ( Telegram ) / ០៦១ ៣ ៩៩៩៩ ៦

.

#ពសុធា #ស្ថាបត្យករពសុធា 

#សិល្បៈ #ចម្លាក់ #ស្បៃ #ស្បៃខ្មែរ #លង្វែក #អង្គរវត្ត 

#កម្ពុជា #ខ្មែរ 

.

#PosotheaArchitects 

#Art #BasRelief #Sbai #KhmerSbai #Longvek #AngkorWat

#Cambodia #Khmer