ឈ្វេងយល់ពីវិសាខបូជាទាំងអស់គ្នា
«ថ្ងៃវិសាខបូជា» (Visakha Bucha) គឺជាទិវានក្ខត្តឫក្សដ៏ពិសិដ្ឋ និងអស្ចារ្យបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ក៏បានប្រកាសទទួលស្គាល់ជា «ទិវាអន្តរជាតិ (International Day of Vesak)» ផងដែរ។
ភាពអស្ចារ្យនៃថ្ងៃនេះ គឺដោយសារតែមានព្រឹត្តិការណ៍ជាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ធំធេងចំនួន ៣ ទាក់ទងនឹងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបរមគ្រូ បានកើតឡើងចំ «ថ្ងៃពេញបូណ៌មី (១៥ កើត) ព្រះចន្ទចរចូលដល់នក្ខត្តឫក្សឈ្មោះ វិសាខៈ (ខែពិសាខ)» ដូចគ្នាបេះបិទ ដែលភាសាបាលីហៅថា «វិសាខបុណ្ណមី» (ខុសគ្នាតែឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ)។
១. ព្រឹត្តិការណ៍ទី១៖ ការប្រសូត (ការចាប់ផ្តើមនៃក្តីសង្ឃឹម)
បន្ទាប់ពីព្រះពោធិសត្វយាងចុះពីឋានតុសិតមកចាប់បដិសន្ធិ លុះគភ៌គ្រប់ទសវមាស ព្រះនាងសិរិមហាមាយា ក៏បានប្រសូតព្រះរាជឱរស (ព្រះសិទ្ធត្ថ) នាសួនលុម្ពិនីវន នៅក្រោមម្លប់សាលព្រឹក្ស នាថ្ងៃសុក្រ ១៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំច (មុនពុទ្ធសករាជ ៨០ឆ្នាំ)។
• អំពីអច្ឆរិយធម៌ ក្នុងព្រះសូត្រ៖ នៅក្នុងគម្ពីរមជ្ឈិមនិកាយ «អច្ឆរិយអព្ភូតសូត្រ» ព្រះពុទ្ធបានត្រាស់សម្តែងបញ្ជាក់ប្រាប់ព្រះអានន្ទ អំពីធម្មតានៃការប្រសូតរបស់ព្រះពោធិសត្វថា ពេលព្រះអង្គប្រសូតមក រមែងមានពន្លឺភ្លឺស្វាងដ៏អស្ចារ្យទម្លុះទូទាំងម៉ឺនលោកធាតុ។ ពេលប្រសូតភ្លាម ព្រះអង្គមិនប្រឡាក់ដោយមន្ទិលឡើយ ទ្រង់បានឈានព្រះបាទ ៧ ជំហាន ទៅទិសខាងជើង ហើយទ្រង់បន្លឺសីហនាទ (អាសភិវាចា) យ៉ាងក្លៀវក្លាថា៖
«អគ្គោហមស្មិ លោកស្ស, ជេដ្ឋោហមស្មិ លោកស្ស, សេដ្ឋោហមស្មិ លោកស្ស, អយមន្តិមា ជាតិ, នត្ថិទានិ បុនព្ភវោ។»
តថាគត ជាបុគ្គលប្រសើរបំផុតក្នុងលោក, ជាបុគ្គលចម្បងបំផុតក្នុងលោក, ជាបុគ្គលធំបំផុតក្នុងលោក, នេះជាជាតិចុងក្រោយបង្អស់ ឥឡូវនេះភពថ្មីទៀតមិនមានឡើយ។
• សចក្ដីពន្យល់ក្នុង «អដ្ឋកថា»៖ គម្ពីរ ជាតកដ្ឋកថា (និទានកថា) បានពន្យល់អត្ថន័យបង្កប់ បរមត្ថធម៌ នៃការឈាន ៧ ជំហាននេះ ថាជានិមិត្តរូបនៃ «ពោជ្ឈង្គ ៧ ប្រការ» (អង្គនៃធម៌ជាគ្រឿងត្រាស់ដឹង) ដែលព្រះអង្គនឹងត្រូវបំពេញឱ្យបរិបូណ៌។ ការបែរព្រះភក្ត្រទៅទិសខាងជើង (ទិសឧត្តរ) ជានិមិត្តរូបថា ព្រះអង្គនឹងឋិតនៅខ្ពស់ជាងលោកធម៌ទាំងពួង (ពីឧត្តរ ក្លាយជា លោកុត្តរ)។
២. ព្រឹត្តិការណ៍ទី២៖ ការត្រាស់ដឹង (ជ័យជម្នះនៃបញ្ញា លើអវិជ្ជា)
បន្ទាប់ពីចេញសាងផ្នួស និងខិតខំបំពេញទុក្ករកិរិយាអស់ ៦ ព្រះវស្សា ព្រះអង្គបានងាកមកដើរតាម «មជ្ឈិមាបដិបទា» (ផ្លូវកណ្តាល)។ នៅព្រះជន្ម ៣៥ ព្រះវស្សា ព្រះអង្គបានគង់ប្រថាប់ក្រោមម្លប់ពោធិ៍ព្រឹក្ស នាមាត់ស្ទឹងនេរញ្ជរា ទ្រង់បានផ្ចាញ់មារសត្រូវ ហើយបានសម្រេចនូវ «អនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញាណ» (ត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធ) នាថ្ងៃពុធ ១៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំរកា។
• ក្នុងព្រះសូត្រ មហាសច្ចកសូត្រ និង អរិយបរិយេសនាសូត្រ ព្រះអង្គបានញ៉ាំងញាណ (វិជ្ជា ៣) ឱ្យកើតឡើងតាមលំដាប់យាមនៃរាត្រីនោះគឺ៖
o បឋមយាម (ព្រលប់)៖ បានសម្រេច បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ (ញាណរលឹកជាតិបាន)។
o មជ្ឈិមយាម (កណ្តាលអធ្រាត្រ)៖ បានសម្រេច ចុតូបបាតញ្ញាណ (ញាណដឹងពីការកើតស្លាប់របស់សត្វលោកតាមកម្ម)។
o បច្ឆិមយាម (ទៀបភ្លឺ)៖ បានសម្រេច អាសវក្ខយញ្ញាណ (ញាណកម្ចាត់បង់អាសវកិលេសឱ្យអស់រលីងពីសន្តាន)។
• សេចក្ដីពន្យល់ក្នុង «ដីកា» (កម្រិតអភិធម្ម)៖ គម្ពីរ ជិនាលង្ការដីកា បានពន្យល់យ៉ាងស៊ីជម្រៅថា ការផ្ចាញ់មារ មិនមែនត្រឹមតែការឈ្នះ "ទេវបុត្តមារ" ជាលក្ខណៈរូបវន្តទេ តែសំខាន់បំផុតគឺការឈ្នះ «កិលេសមារ»។ ក្នុងខណៈនោះ ព្រះអង្គបានចាក់ធ្លុះនូវអរិយសច្ច ៤ និងបដិច្ចសមុប្បាទធម៌ ដោយអំណាចនៃ អរហត្តមគ្គចិត្ត ដែលបានប្រហារកាត់ផ្តាច់នូវឫសគល់នៃអវិជ្ជា ធ្វើឱ្យចិត្តរបស់ព្រះអង្គឈានចូលដល់សភាវៈ «ព្រះនិព្វាន» ដ៏បរិសុទ្ធផូរផង់។
៣. ព្រឹត្តិការណ៍ទី៣៖ ការយាងចូលបរិនិព្វាន (សច្ចភាពនៃសង្ខារធម៌)
បន្ទាប់ពីទ្រង់បានបំពេញពុទ្ធកិច្ចប្រោសសត្វលោកអស់រយៈពេល ៤៥ ព្រះវស្សា ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨០ ព្រះវស្សា ព្រះអង្គបានយាងទៅកាន់សាលវនឧទ្យានរបស់ពួកមល្លក្សត្រ នាក្រុងកុសិនារា ហើយបានយាងចូលបរិនិព្វាន (រលត់ខន្ធដោយមិនមានសេសសល់) នាថ្ងៃអង្គារ ១៥ កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំម្សាញ់។
• ក្នុងព្រះសូត្រមហាបរិនិព្វានសូត្រ (ទីឃនិកាយ មហាវគ្គ) បានកត់ត្រានូវព្រះពុទ្ធដីកាចុងក្រោយបង្អស់ (បច្ឆិមវាចា) ដ៏មានតម្លៃបំផុតដល់សត្វលោកថា៖
«ហន្ទ ទានិ ភិក្ខវេ អាមន្តយាមិ វោ, វយធម្មា សង្ខារា, អប្បមាទេន សម្បាទេថ។»
ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឥឡូវនេះ តថាគតសូមដាស់តឿនអ្នកទាំងឡាយថា សង្ខារទាំងឡាយរមែងមានកិរិយាទ្រុឌទ្រោម និងវិនាសទៅវិញជាធម្មតា។ អ្នកទាំងឡាយ ចូរញ៉ាំងប្រយោជន៍ (ការប្រតិបត្តិធម៌) ឱ្យសម្រេចដោយសេចក្តី មិនប្រមាទ ចុះ។
• សេចក្ដីពន្យល់ក្នុងអដ្ឋកថា៖ គម្ពីរ សុមង្គលវិលាសិនី បានពន្យល់ថា ការបរិនិព្វានរបស់ព្រះពុទ្ធ គឺជាការបង្ហាញនូវ «អនិច្ចលក្ខណៈ» (សេចក្តីមិនទៀង) ដ៏ច្បាស់លាស់បំផុត។ ទោះបីជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលមានព្រះកាយប្រកបដោយមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការយ៉ាងណាក្តី ក៏ទីបំផុតត្រូវតែចុះញ៉មចំពោះច្បាប់ធម្មជាតិដែរ។ ការបរិនិព្វាននេះ លោកហៅថា «អនុបាទិសេសនិព្វាន» គឺការរលត់ទៅនៃបញ្ចក្ខន្ធ (នាមនិងរូប) ជាស្ថាពរ ដោយមិនត្រឡប់មកវិលវល់ក្នុងវដ្តសង្សារជាថ្មីឡើយ។
៤. ការវែកញែកក្នុងគម្ពីរដីកា៖ ហេតុអ្វីត្រូវតែជាថ្ងៃ ១៥ កើត ខែវិសាខ?
តើការដែលព្រឹត្តិការណ៍ធំៗទាំង ៣ នេះ ត្រូវតែប្រព្រឹត្តទៅចំថ្ងៃ ១៥ កើត ខែវិសាខ តែមួយដូចគ្នា ជារឿងចៃដន្យឬ?
យោងតាមគម្ពីរ ពុទ្ធវំសដ្ឋកថា (អដ្ឋកថាពុទ្ធវង្ស) និងគម្ពីរដីកានានា បានពន្យល់ថា នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឡើយ ប៉ុន្តែវាជា «ពុទ្ធធម្មតា ឬ ធម្មតានិយាម» (ច្បាប់ក្រឹត្យក្រមធម្មជាតិរបស់ព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ)។
• មិនមែនមានតែព្រះសមណគោតម (ព្រះពុទ្ធយើង) នោះទេ សូម្បីព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធកាលពីអតីតក្តី ឬអនាគតកាលក្តី (ដូចជាព្រះស្រីអារិយមេតេ្តយ្យ) ក៏សុទ្ធតែត្រូវ ប្រសូត ត្រាស់ដឹង និងបរិនិព្វាន នៅចំថ្ងៃពេញបូណ៌មី ខែវិសាខ នេះដូចគ្នាទាំងអស់។ សូម្បីតែថ្ងៃដែលតាបស សុមេធៈ (អតីតជាតិព្រះពុទ្ធ) ទទួលបានការព្យាករណ៍ពីព្រះពុទ្ធ ទីបង្ករ ក៏កើតឡើងចំថ្ងៃនេះដែរ។
• បារមិបូរណកាល (បរមត្ថធម៌)៖ ខែវិសាខ (ខែឧសភា) គឺជាខែដែលអាកាសធាតុក្នុងជម្ពូទ្វីបល្អបរិសុទ្ធ ព្រះចន្ទពេញវង់ល្អឥតខ្ចោះ (ឧតុនិយាម)។ ស្របពេលនោះ កម្លាំងនៃបារមីទាំង ៣០ ទស្ស ដែលព្រះពោធិសត្វបានសន្សំមក ក៏បានឈានដល់ចំណុចកំពូល (ទុំជោរ) គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់កម្លាំងនៃមហាកុសលចិត្ត ឈានដល់ការទម្លុះអវិជ្ជាដោយបរិបូណ៌។ ដូចដែលព្រះចន្ទពេញវង់បានកម្ចាត់ភាពងងឹតនៃរាត្រីយ៉ាងណា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធក៏បានកម្ចាត់បង់នូវអវិជ្ជាងងឹតឈឹង ហើយនាំមកនូវពន្លឺនៃបញ្ញា ដល់សត្វលោកយ៉ាងដូច្នោះដែរ។
៥. ការបដិបត្តិ និងការបូជាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត (បដិបត្តិបូជា)
នៅក្នុង មហាបរិនិព្វានសូត្រ ដដែល មុនពេលព្រះអង្គបរិនិព្វាន ទេវតាទាំងឡាយបានបាចសាចនូវផ្កាមន្ទារវព្រឹក្ស (ផ្កាទិព្វ) និងលម្អងខ្លឹមច័ន្ទន៍ ធ្លាក់ពីលើអាកាសមកបូជាព្រះបរមសព។ ពេលនោះ ព្រះពុទ្ធបានត្រាស់ប្រាប់ព្រះអានន្ទ អំពី «វិធីបូជាដ៏វិសេសបំផុត» ថា៖
«អានន្ទ តថាគតមិនឈ្មោះថា ត្រូវបានគេធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា យ៉ាងក្រៃលែង ដោយសារតែផ្កាទិព្វ និងតន្ត្រីទិព្វទាំងនេះឡើយ (នេះហៅថា អាមិសបូជា)។ អានន្ទ ភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឬ ឧបាសិកា ណាដែល ប្រតិបត្តិធម៌សមគួរដល់ធម៌ (ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោ)... ប្រព្រឹត្តប្រតិបត្តិត្រូវទម្រង់តាមធម៌... បុគ្គលនោះឯង ឈ្មោះថាបានធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន និងបូជាព្រះតថាគត ដោយ «ការបូជាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត (បដិបត្តិបូជា)»។»
ជារួមមក ថ្ងៃវិសាខបូជា មិនមែនគ្រាន់តែជាការរំលឹកដល់ "ថ្ងៃខួប" បែបប្រពៃណីប៉ុណ្ណោះទេ តែវាជាការក្រើនរំលឹកដល់មនុស្សជាតិឱ្យភ្ញាក់រលឹកពីសេចក្តីប្រមាទ។ ដូច្នេះ ការប្រារព្ធថ្ងៃវិសាខបូជាដ៏ត្រឹមត្រូវបំផុត តាមបំណងប្រាថ្នារបស់ព្រះអង្គ គឺការពុទ្ធបរិស័ទចូលរួមធ្វើកុសលទាន សមាទានសីល ៥ ឬ សីល ៨ ឱ្យបានបរិសុទ្ធ ព្រមទាំងការចម្រើនភាវនា (បដិបត្តិបូជា) ដើម្បីជម្រះកិលេសចេញពីសន្តានចិត្តខ្លួនឯង នោះទើបជាការបូជាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតចំពោះព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធក្នុងថ្ងៃវិសាខបូជានេះពិតប្រាកដ៕
